به امر آن جناب زير درختان را روفتند . « 1 » نامبرده حديث مزبور را به لفظ زيد كه ذكر شد ، از طريق نسائى بيان داشته است . « 2 » 25 - شيخ نور الدين هروى قارى حنفى ( م 1014 ) بعد از روايت حديث مزبور به طرق مختلف گويد : حاصل كلام اين است كه اين حديث صحيح است و شكى در آن نيست ، بلكه بعضى از حفّاظ آن را از احاديث متواتر به شمار آورده‌اند ، زيرا در روايتى از احمد مذكور است كه سى نفر از صحابه آن را از پيغمبر شنيده‌اند و در آن هنگام كه على در ايّام خلافتش مورد معارضه و منازعه قرار گرفته بود ، به آنچه كه دربارهء آن جناب از پيغمبر شنيده بودند ، شهادت دادند . « 3 » همو گويد : احمد آن را در مسند خود روايت كرده و كمترين مرتبهء اين حديث اين است كه حسن باشد . بنابراين ، سخن كسى كه در قدح و ترديد نسبت به ثبوت اين حديث سخن گفته و آن را به عنوان اينكه على در آن هنگام در يمن بوده رد كرده است ، در خور اعتنا و قابل توجه نيست ، زيرا به ثبوت رسيده كه آن جناب از يمن مراجعت كرده و در مراسم حج همراه پيغمبر بوده است . شايد سبب چنين گفتار ترديدآميزى اين بوده كه گوينده پنداشته است پيغمبر حديث من كنت مولاه ، فعلىّ مولاه را هنگام عزيمت از مدينه به مكه و رسيدن به غدير خم بيان فرموده است . پس از اين مرحله سخن برخى از ارباب حديث داير به اينكه زيادتى جملهء اللّهم وال من والاه . . . ساختگى است ، مردود است ، چه اين زيادتى از طرقى روايت شده كه بسيارى از آن طرق را ذهبى به صحت پذيرفته است . « 4 » 26 - زين الدين مناوى شافعى ( م 1031 ) گويد : ابن حجر گفته كه حديث غدير حديثى است كه از طرق بسيار زيادى روايت شده و ابن عقده تمام طرق آن را در كتاب

--> ( 1 ) . المعتصر من المختصر 413 . ( 2 ) . ر ك : الغدير ( متن عربى / چ 5 ) : 1 / 30 . ( 3 ) . المرقاة فى شرح المشكاة : 5 / 568 . هنگامى كه رسيدن تعداد راويان حديث به سى نفر موجب آن گردد كه حديث مزبور متواتر شناخته شود ، پس چگونه خواهد بود هنگامى كه ما راويان آن را در اين كتاب به بيش از يكصد تن صحابى شمارش و ثبت كرده‌ايم ؟ همچنين چگونه خواهد بود كه حافظ ابو العلاء عطار تعداد طرق آن را به دويست و پنجاه طريق رسانده و ثبت كرده است . ( 4 ) . المرقاة فى شرح المشكاة : 5 / 584 .